Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Για πρώτη φορά παρουσιάζεται σε μια μεγαλειώδη έκθεση στη Γερμανία το στέμμα που θεωρείται ο «πατέρας» όλων των στεμμάτων του κόσμου

ΜΥΡΣΙΝΟΧΩΡΙ Ο ΘΟΛΩΤΟΣ ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΡΟΥΤΣΗ 1500-1450 Π.Χ.

Σε όλη την Ευρώπη, χωρίς καμία αμφιβολία για την αξία του, θεωρείται το στέμμα των στεμμάτων, ο μακρινός συγγενής της κορώνας που στολίζει το κεφάλι της βασίλισσας Ελισάβετ.

Χρειάστηκαν τριάντα επτά αιώνες από την κατασκευή του και περίπου 29 χρόνια για να αναδυθεί με περιπετειώδη τρόπο από τα βάθη της γης της Μεσσηνίας: αυτό το χάλκινο στέμμα με ένα χρυσό αστέρι στην κορυφή και με ασημένιο διάκοσμο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό, μια διεθνής πρώτη για την ακρίβεια, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης και πλέον φιλόδοξης έκθεσης που έχει οργανωθεί εκτός συνόρων για τον μυκηναϊκό πολιτισμό.

 

Υπό τον τίτλο «Μυκήνες: O μυθικός κόσμος του Αγαμέμνονα», η έκθεση που φιλοξενείται στο Κρατικό Μουσείο της Βάδης στην Καρλσρούη της Γερμανίας και θα διαρκέσει έως τις 2 Ιουνίου φέρνει για πρώτη φορά στη διάθεση του κοινού θησαυρούς του μυκηναϊκού πολιτισμού που προκαλούν δέος.

 

Η ιστορία αποκάλυψης του στέμματος, του κορυφαίου εκθέματος, πάει πίσω σε ένα καλοκαιριάτικο Σάββατο του 1989.

Οι εργάτες της ανασκαφής στον Ρούτση Μυρσινοχωρίου, στη Μεσσηνία, ήταν έτοιμοι να σχολάσουν.Ύστερα από 33 χρόνια βρέθηκαν εκεί, στον παραβιασμένο θολωτό μυκηναϊκό τάφο του 16ου αιώνα π.Χ., καθώς ο ομότιμος καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Κορρές, είχε αντιληφθεί ότι δεν είχε φανεί το δάπεδο του τάφου, τον οποίο είχε ανασκάψει ο άλλος θρύλος της αρχαιολογίας, Σπυρίδων Μαρινάτος.

 

Κάτω από τα θεμέλια του θόλου εμφανίστηκε ένας λάκκος που έκοψε την ανάσα όσων βρίσκονταν εκεί. Με μόνο εφόδιο μια λάμπα λουξ, ο ανασκαφέας, ο αρχιεργάτης και άντρες των τότε αστυνομικών Αρχών όλο το βράδυ προσπαθούσαν να απομακρύνουν ένα ακέραιο παραλληλεπίπεδο χώματος (50×20 εκ.). Μέσα σ’ αυτήν τη χωμάτινη μάζα υπήρχαν συμπιεσμένα διάφορα αντικείμενα.

«Δεν γνωρίζαμε τι ακριβώς περιείχε όλη αυτή η μάζα χώματος. Βλέπαμε χάλκινες ταινίες, κομμάτια από χρυσό και ασήμι και μια οργανική ύλη, πιθανόν ύφασμα, που έλαμπε διασκορπισμένη σε όλη τη μάζα» ανέφερε σε δηλώσεις του ο Γεώργιος Κορρές.

Το περιεχόμενό αυτής της μάζας θα φτάσει στα εργαστήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και στα χέρια του συντηρητή Τάσου Μαγνήσαλη. Εκείνος είναι που θα καταφέρει να ξεχωρίσει ένα εντελώς λυγισμένο μινωικό χάλκινο ξίφος (16ος αιώνας π.Χ.) μήκους 80 εκ., μια οστέινη περόνη, μικρογραφία σκήπτρου από δόντι ιπποπόταμου, ένα αμφίστομο χάλκινο μαχαίρι, μια χάλκινη φιάλη με περίτεχνη λαβή και το χάλκινο στέμμα μαζί με τις χάλκινες περόνες που οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι το συγκρατούσαν πάνω σε ένα μάλλινο ή δερμάτινο πίλημα, έναν σκούφο δηλαδή που υπήρχε στο εσωτερικό του.

Γιατί όμως ένας τέτοιος θησαυρός να βρεθεί θαμμένος μέσα έναν λάκκο στα θεμέλια του τάφου;
Οι πρώτες εκτιμήσεις ανέφεραν ότι ανήκε στους πρώτους ενοίκους του και όταν χρειάστηκε να ξαναχρησιμοποιηθεί, οι απόγονοί τους τύλιξαν τα πολύτιμα αυτά αντικείμενα πιθανόν μέσα σε κάποιο ύφασμα. Πίστευαν ότι με αυτό τον τρόπο θα τα προστατεέσουν από τους τυμβωρύχους των προϊστορικών χρόνων. Προφανώς είχαν δίκιο, καθώς ο τάφος είχε παραβιαστεί, όχι όμως και ο διπλανός, όπου ο Σπυρίδων Μαρινάτος είχε εντοπίσει αναρίθμητα πολύτιμα αντικείμενα.

Όσα βρέθηκαν εκεί –σκεύη και όπλα και χάλκινα εγχειρίδια με περίτεχνη διακόσμηση, σφραγιδόλιθοι και ηγεμονικά κοσμήματα– οδήγησαν τους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι ο τάφος ανήκε σε ηγεμόνα της περιοχής, ενός σημείου γης που εντασσόταν στην επικράτεια του σοφού βασιλιά Νέστορα.

Γιατί όμως από τον θησαυρό αυτό ξεχωρίζει το στέμμα;
Κατά τον Γεώργιο Κορρέ, διότι μέσω αυτού γίνεται αντιληπτός ο ρόλος των ατρακτοειδών χρυσών και χάλκινων ταινιών και όλων των αποσπασματικώς σωζόμενων τμημάτων τους που υπάρχουν στις αποθήκες των μουσείων μας ως άγνωστης χρήσης αντικείμενα. Προέρχονται από στέμματα και κατά συνέπεια υπολογίζουμε ότι υπήρχαν τέσσερα ή πέντε στον διπλανό τάφο στον Ρούτση, στους τάφους της Περιστεριάς στην Κυπαρισσία και της Κουκουνάρας, αλλά και στους ταφικούς κύκλους Α και Β των Μυκηνών.

Ωστόσο, θεωρείται τεράστιας σημασίας και λόγω της μορφής του, η οποία επιβιώνει έως τις μέρες μας στους βασιλικούς οίκους της Ευρώπης, με αποκορύφωμα τις περιόδους της Αναγέννησης και του Μεσαίωνα. Η ίδια αυτή μορφή και ανά ζεύγη είναι αυτή που εντοπίζουμε στην ελληνική παράδοση και σε ό,τι αφορά τα στέφανα γάμου της ορθόδοξης εκκλησίας καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Τα αντικείμενα
Το χάλκινο στέμμα του 16ου αιώνα π.Χ. μπορεί να παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο ευρύ αλλά και επιστημονικό κοινό (μετά την αποκατάσταση που του έγινε από τη συντηρήτρια του ΕΑΜ Γεωργία Καραμαργιού), όμως δεν είναι το μοναδικό σπουδαίο από τα 412 μοναδικά αντικείμενα που ταξίδεψαν στο γερμανικό μουσείο από 12 περιφέρειες της Ελλάδας και δύο μουσεία, το Εθνικό Αρχαιολογικό και το Αρχαιολογικό Ηρακλείου, γεγονός που αναδεικνύει τη διασπορά του μυκηναϊκού πολιτισμού.

Ανάμεσα σ’ αυτά μπορεί να εντοπίσει κανείς τη χρυσή νεκρική προσωπίδα που βρήκε ο Ερρίκος Σλήμαν στον τάφο V του ταφικού κύκλου Α των Μυκηνών (πρόκειται για αρχαιολογικό θησαυρό του οποίου η ασφαλιστική αξία ξεπερνά το 1 εκατ. ευρώ, καθιστώντας το το πολυτιμότερο έκθεμα). Το συγκεκριμένο αντικείμενο στην έκθεση της Καρλσρούης παρουσιάζεται ως προσωπικό αντικείμενο γυναίκας και όχι άνδρα. Εξίσου σημαντικός και ο σφραγιδόλιθος από αχάτη με παράσταση μονομαχίας και τέσσερα χρυσά δαχτυλίδια από τον «τάφο του πολεμιστή» στον Εγκλιανό, ταφές πολεμιστών από τα Χανιά, την Αχαΐα, την Αιτωλοακαρνανία και την Ηλεία και η μικρογραφική τοιχογραφία πομπής γυναικών από τοιχογραφία της Θήβας.

ΜΥΡΣΙΝΟΧΩΡΙ - ΡΟΥΤΣΗ: Στο Μυρσινοχώρι και στο Ρούτση έχουμε ευρήματα της περιόδου 1500 - 1450 π.Χ. Συγκεκριμένα, ανακαλύφτηκαν δύο θολωτοί τάφοι και πέντε τύμβοι. Βρέθηκαν ποτήρια, κύλικες, πρόχοι, ψευδόστομος αμφορέας, φιάλη, τρίχερο, εγχειρίδια με ναυτίλους και αιλουροειδή, σφραγίδες με πουλιά, ταύροι, λιοντάρια, γερανοί, ξίφη, μαχαίρια, ταινίες, δαχτυλίδια, περιδέραιο, τράπεζα προσφορών . Στις 5 Μαρτίου 2002 ο καθηγητής αρχαιολογίας Γεώργιος Σ. Κορρές, σε ομιλία του στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, αναφέρθηκε και στην παρουσίαση ενός σημαντικού ευρήματος γυναικείας ταφής, ενός στέμματος από το θολωτό τάφο του Ρούτση, το οποίο, όμως έχει, δυστυχώς, υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές εξαιτίας της αδικαιολόγητης καθυστέρησης που σημειώθηκε μέχρι να φτάσει στην Αθήνα για να συντηρηθεί. Η εφημερίδα «Ελευθερία» στο φύλλο 6800 της 6ης Μαρτίου 2002 αναφέρει για το στέμμα αυτό: «Πρόκειται για ένα χάλκινο στέμμα με χρυσό αστέρα και πλήρως σωζόμενη την επιμήκη χάλκινη καρφίδα του. Εξάλλου, το στέμμα με ένα έως 5 χρυσά αστέρια είναι χαρακτηριστικό των γυναικείων ταφών, σε αντιδιαστολή με τις νεκρικές προσωπίδες που συνοδεύουν τις ανδρικές ταφές». Ο αρχαιολόγος Γεώργιος Σ. Κορρές αναφέρθηκε στην ίδια ομιλία του σε ένα τάφο που έμεινε στη διάρκεια των ανασκαφών χωρίς να ερευνηθεί ολοκληρωτικά. Αργότερα ανακαλύφθηκε ότι κάτω από τα θεμέλια του θόλου του ταφικού θαλάμου υπήρχε άλλος θησαυρός. Στο μέρος αυτό είχε σημειωθεί ανακομιδή ταφής. Κάτω, δηλαδή, από το δάπεδο είχε γίνει προσπάθεια να δημιουργηθεί χώρος για επόμενες ταφές. Ο θησαυρός που ανακαλύφθηκε το 1989 σε επαναληπτική ανασκαφή του Γεωργίου Σ. Κορρέ, βρίσκεται στο μουσείο της Χώρας. Δεν έχει όμως εκτεθεί, αλλά παραμείνει στις αποθήκες, αφού η έκθεση του μουσείου έχει χρόνια να ανανεωθεί, με αποτέλεσμα να μην περιλαμβάνει τα ευρήματα των νεότερων ανασκαφών